ujecie obywatelskie
Bezpieczna rodzina, Bezpieczne drogi, Policja

Ujęcie obywatelskie

Ujęcie obywatelskie to bardzo ciekawy temat a jego specyfikę powinien znać każdy, ponieważ niemalże codziennie może spotkać się z sytuację gdzie będziemy mogli skorzystać z tego prawa. Przeciętny Kowalski wie, że istnieje coś takiego jak ujęcie obywatelskie, ale nie orientuje się w szczegółach tego uprawnienia. Jeśli chcesz wiedzieć, kiedy i w jakich okolicznościach można skorzystać z tego prawa to zapraszam do lektury niniejszego artykułu.

Podstawowe pytania, jakie należy sobie zadać:

  • Co to jest ujęcie obywatelskie?
  • Jaka jest podstawa prawna ujęcia obywatelskiego?
  • Ujęcie obywatelskie sprawcy wykroczenia. Czy to jest zgodne z prawem?
  • Czy można użyć sformułowania zatrzymanie obywatelskie?
  • Kogo i kiedy można ująć?
  • Jakie są konsekwencje za nieprawidłowe ujęcie osoby?
  • Czy pracownik ochrony może dokonać ujęcia obywatelskiego?
  • Po co ujęcie obywatelskie skoro mamy Policję?

Jeśli ktokolwiek wyobraża sobie rzeczywistość, w której Policja jest w stanie w 100% obronić nas przez przestępcami to może się głęboko zdziwić. Nie ma i nigdy nie będzie takie sytuacji, dlatego też w każdym demokratycznym kraju istnieje taka instytucja jak ujęcie obywatelskie. Sprawia to, że każda osoba ma prawo do zatrzymania obywatelskiego (potoczna nazwa), jeśli zachodzi taka potrzeba i są ku temu możliwości.

reaguj na przestępstwo

 

Co zrobić, gdy jesteśmy świadkami wykroczenia lub przestępstwa?

Widząc osobę, która właśnie popełnia wykroczenie lub przestępstwo, mamy kilka możliwości. Po pierwsze możemy nie robić nic, ponieważ prawo nie zmusza nas do reagowania w tego rodzaju sytuacjach. Nie mniej jednak pamiętajmy, że istnieje obowiązek udzielania pomocy osobom jej potrzebującym. Na przykład mamy sytuację, w której napastnicy napadli na przechodnia, pobili go i uciekli. W takie sytuacji powinniśmy osobie pobitej udzielić pomocy np. poprzez wezwanie pogotowia ratunkowego (jeśli sytuacja tego wymaga).

Warto wiedzieć:  Prawa i obowiązki osoby zatrzymanej

Oczywiście istnieją wyjątki zdarzeń, które pomimo niechęci musimy zgłosić odpowiednim organom. O tych wyjątkach mówi art. 240 kodeksu karnego.

Art. 240. § 1. Kto, mając wiarygodną wiadomość o karalnym przygotowaniu albo usiłowaniu lub dokonaniu czynu zabronionego określonego w art. 118, art. 118a, art. 120–124, art. 127, art. 128, art. 130, art. 134, art. 140, art. 148, art. 156, art. 163, art. 166, art. 189, art. 197 § 3 lub 4, art. 198, art. 200, art. 252 lub przestępstwa o charakterze terrorystycznym, nie zawiadamia niezwłocznie organu powołanego do ścigania przestępstw, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.

Chodzi tutaj w szczególności o:

  • zabójstwo
  • wzięcie zakładnika
  • zamach stanu
  • szpiegostwo
  • zamach na prezydenta
  • sprowadzenie niebezpieczeństwa katastrofy

Powiadomienie Policji zamiast ujęcia

Drugą możliwością, jaką posiadamy widząc popełniane wykroczenie lub przestępstwo to zawiadomienie np. Policji dzwoniąc pod numer 997. Pamiętaj, że zanim zadzwonisz musisz zapamiętać jak najwięcej szczegółów zdarzenia, ponieważ osoba dyżurna zada ci wiele pytań.

 

Dla swojego bezpieczeństwa staraj się wykonywać czynności, jakie poleci Ci funkcjonariusz Policji, z którym będziesz rozmawiać. Funkcjonariusz może poprosić cię o obserwowanie osób lub ich śledzenie co może ułatwić ich zatrzymanie.

 

Wyżej przedstawiłem dwie możliwości, z których możemy skorzystać w przypadku zauważenia, że ktoś popełnia wykroczenia lub przestępstwo. Trzecią i ostatnią możliwością jest ujęcie obywatelskie.

Zatem kto i na jakich warunkach może dokonać ujęcia obywatelskiego? Czy ujęcia obywatelskiego można dokonać tylko w przypadku przestępstwa, czy również w przypadku wykroczenia? Jakie są obowiązki osoby dokonującej ujęcia obywatelskiego?

Podstawa prawna ujęcia obywatelskiego

Polskie prawo nie definiuje bezpośrednio słów „Ujęcie Obywatelskie”. Wyrażenie ujęcie obywatelskie przyjęło się prawdopodobnie dlatego, że każdy obywatel ma prawo do ujęcia osoby popełniającej przestępstwo lub wykroczenie. Jest to błędne myślenie, ponieważ nie tylko obywatel Rzeczypospolitej ma takie prawo, lecz każda osoba, która jest świadkiem przestępstwa lub wykroczenia. Inaczej mówiąc każdy niezależnie od pochodzenia, wyznania, przynależności społecznej ma prawo do dokonania ujęcia.

Ujęcie obywatelskie szczegółowo opisane jest w art. 243 kodeksu postępowania karnego oraz w art. 45. § 2. kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia.

Ujęcie w przypadku przestępstwa

Art. 243. § 1. Każdy ma prawo ująć osobę na gorącym uczynku przestępstwa lub w pościgu podjętym bezpośrednio po popełnieniu przestępstwa, jeżeli zachodzi obawa ukrycia się tej osoby lub nie można ustalić jej tożsamości.
§ 2. Osobę ujętą należy niezwłocznie oddać w ręce Policji.

Ujęcie w przypadku wykroczenia

Art. 45. § 2. Art. 243 Kodeksu postępowania karnego stosuje się odpowiednio.

Zatrzymanie obywatelskie

Chciałbym zwrócić uwagę na pewnego rodzaju nieścisłość w nazewnictwie prawa do ujęcia. Otóż możemy spotkać się z twierdzeniem, iż dokonujemy zatrzymania obywatelskiego. Niestety Polskie prawo rozróżnia zatrzymanie od ujęcia, a co za tym idzie są to dwa odrębne pojęcia i zatrzymania mogą dokonać tylko odpowiednie organy jak np. Policja.

Czy art. 243 k.p.k. jest stosowany? Oczywiście, że tak, lecz mało kto zdaje sobie sprawę z tego, że właśnie z niego skorzystał. Na dowód tego można przeczytać informacje prasowe na stronie Policji Ujęcia obywatelskie.

Warto przeczytać: Jak zachować się podczas napadu na ulicy? Jak uniknąć ulicznego napadu?

Kiedy można dokonać ujęcia

Warunek ujęcia nr 1

Biorąc powyższy artykuł pod uwagę należy pamiętać iż ujęcie osoby należy dokonać:

– na gorącym uczynku przestępstwa
lub
w pościgu podjętym bezpośrednio po popełnieniu przestępstwa.

Warunek ujęcia nr 2

Dodatkowo musimy pamiętać, iż to, że ktoś popełnił przestępstwo nie oznacza że możemy go ująć. Musi być spełniony jeszcze jedna przesłanka ww. artykułu, a mianowicie:
– obawa, że sprawca przestępstwa ukryje się
lub
nie można ustalić jego tożsamości.

warunki ujęcia obywatelskiego

Niestety w polskim prawie nie znajdziemy wyszczególnionych środków, jakich możemy użyć w trakcie ujęcia obywatelskiego sprawcy przestępstwa lub wykroczenia. Co to oznacza? Otóż jeśli już podejmiemy się dokonania ujęcia obywatelskiego to w jego trakcie musimy zastosować środki adekwatne do sytuacji tak aby w miarę możliwości nikt postronny nie ucierpiał. Dotyczy to również osoby ujętej tzn. jeśli nie ma potrzeby użycia siły fizycznej to jej nie używamy.

Pamiętajmy, że możliwość ujęcia osoby posiada każda osoba fizyczna, a nie tylko ten, który jest pokrzywdzony. Dodatkowo miejmy na uwadze to, że jest to uprawnienie, a nie obowiązek obywatelski, ponieważ w momencie ujęcia narażamy się na niebezpieczeństwo.

Pościg w ramach ujęcia obywatelskiego

Jednym ze wspomnianych warunków ujęcia jest złapanie osoby na gorącym uczynku przestępstwa lub wykroczenia. Można również dokonać ujęcia w pościgu podjętym bezpośrednio po popełnieniu przestępstwa. Co to oznacza? Oznacza to, że możemy gonić np. Złodzieja i w trakcie dokonać ujęcia.

W tym miejscu bardzo istotne jest słowo „bezpośrednio”, które oznacza, że pościg co prawda może trwać bardzo długo, ale nie możemy go przerwać. Nie możemy ująć osoby, którą widzieliśmy dwa dni temu na uczynku przestępstwa, ponieważ w takim przypadku musimy zawiadomić Policję. Niestety, jeśli złodziej nam uciekł, to nie pozostaje nam nic innego jak zadzwonić na Policję i przekazać informacje na temat zdarzenia.

Powiadomienie Policji

Bardzo istotnym punktem ujęcia obywatelskiego jest art. 243 §2 kodeksu postępowania karnego, który mówi o tym, że osobę ujętą należy niezwłocznie oddać w ręce Policji. Co oznacza słowo niezwłocznie? Ustawodawca daje nam do zrozumienia, że następną czynnością, jaką musimy wykonać jest kontakt z najbliższą jednostką Policji lub jak najszybsze dostarczenie ujętego na komisariat.

Nie możemy najpierw przepytywać ujętego, dlaczego to zrobił lub gdzie jest skradziony towar. Nie możemy go również przeszukiwać, ponieważ nie mamy do tego prawa.

Użycie siły przy ujęciu obywatelskim

Wielu z nas zastanawia się, czy może użyć siły fizycznej w stosunku do osoby ujętej. Kwestia ta jest niesamowicie ważna, gdyż może zdarzyć się tak, że podczas dokonywania ujęcia sami dopuścimy się popełnienie przestępstwa.

Jak pokazuje nam wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 20 września 2012 r., XVI K 62/12, użycie siły fizycznej jest dopuszczalne w ramach ujęcia obywatelskiego. Oczywiście, jeśli istnieją ku temu przesłanki np. osoba ujęta wyrywa się i stawia opór przed ujęciem.

Może paść pytanie, czy osoba, którą chcemy siłą ująć ma prawo do zastosowania obrony koniecznej? Pogląd w tej sprawie dosyć szczegółowo wyraził Sąd Apelacyjny w Krakowie, który w wyroku z dnia 22.06.2006 r., zanegował możliwość wykorzystania obrony koniecznej przez osobę ujętą. Dodatkowo stwierdził, iż osoba dokonująca ujęcia obywatelskiego ma prawo do użycia siły fizycznej, lecz musi ona być adekwatna do potrzeby. Oznacza to, że nie możemy okładać pięściami osoby, która nas nie atakuje.

Bezzasadne ujęcie obywatelskie

Czy dokonując ujęcia obywatelskiego możemy przekroczyć uprawnienie przewidziane w art. 243 k.p.k.? Naturalnie tak. Wystarczy, że nie spełnimy jednego z warunków, jakie są wymienione w tym artykule np. osoba, którą ujmujemy jest nam znana. Dodatkowo jak już wyżej wspomniałem możemy użyć siły fizycznej adekwatnej do zaistniałej sytuacji.

Dokonując ujęcia obywatelskiego musimy pamiętać o treści art. 448 w związku z art. 24 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. kodeks cywilny uzasadniając roszczenie o zapłatę zadośćuczynienia.

Art. 24. § 1. Ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności, ażeby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. Na zasadach przewidzianych w kodeksie może on również żądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny.

Art. 448. W razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę lub na jego żądanie zasądzić odpowiednią sumę pieniężną na wskazany przez niego cel społeczny, niezależnie od innych środków potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia. Przepis art. 445 § 3 stosuje się.

Dla przykładu warto zapoznać się z treścią uzasadnienia wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 11 grudnia 2015 r., I ACa 761/15. Jest tutaj dobitnie przedstawione jak detektyw wraz ze swoimi pracownikami złamał prawo do ujęcia obywatelskiego.

Warto wiedzieć: Pigułka gwałtu – jak się zabezpieczyć

Ujęcie obywatelskie a pracownik ochrony

Na koniec warto jeszcze wspomnieć o ujęciach, jakie dokonywane są przez pracowników ochrony, którzy działają na podstawie ustawy o ochronie osób i mienia. Pracownicy ochrony w ramach wykonywanej pracy nie mogą dokonywać ujęcia obywatelskiego na podstawie art. 243 k.p.k. Natomiast mogą dokonywać ujęcie na podstawie art. 36. ust. 1. pkt 3. ustawy o ochronie osób i mienia.

Jakie są wasze doświadczenia w materii ujęć obywatelskich? Osobiście przyznam, że dosyć często korzystałem z tego prawa. Osoby, które w ten sposób ująłem były zdziwione tym faktem ponieważ twierdziły iż ująć może ich tylko policja a nie przypadkowa osoba.

Akty prawne, do jakich warto zajrzeć:

  1. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny
  2. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego
  3. Ustawa z dnia 24 sierpnia 2001 r – Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia
  4. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny
  5. Ustawa z dnia 22 sierpnia 1997 r. o ochronie osób i mienia
  6. Ustawa z dnia 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń.

 

ujęcie obywatelskie infografika

 

 

Poprzedni artykuł Następny Artykuł

Posty, które mogą Cię zainteresować

13 komentarzy

  • Odpowiedz Anna Lena ze Zjem Cie20 lutego 2018 at 14:03

    Super wpis. Bardzo fajnie, ze zachecacie ludzi do dzialania, bo tej biernosci jest troche za duzo…

  • Odpowiedz Bartusiowy Blog / Dorota Ziołkowska20 lutego 2018 at 14:03

    Nigdy nie musiałam na szczęście korzystać z tego “przywileju”, chyba że zatrzymanie osoby usiłującej zapłacić fałszywym banknotem również zalicza się do ujęcia obywatelskiego?

  • Odpowiedz Agata20 lutego 2018 at 14:26

    O nie, nie. A potem się smyczyć po sądach jako świadek. Mogłabym pomóc, jeśli nie miałabym z tego negatywnych konsekwencji. Nie wierzę w sprawiedliwość na tym świecie

  • Odpowiedz Agata20 lutego 2018 at 14:27

    Przestępca mógłby chcieć się na mnie zemścić, po co mi to

  • Odpowiedz jarek20 lutego 2018 at 14:42

    Super artykuł. W jednym miejscu wszystko co potrzebne do szkolenia pracowników ochrony

  • Odpowiedz Monika20 lutego 2018 at 15:06

    Artykuł super. Jestem po resocjalizacji. Ale nigdy nie musiałam z tego korzystać

  • Odpowiedz Danka20 lutego 2018 at 15:31

    Zaglądam tu dość często i zawsze dowiaduje się ważnych rzeczy. W Polsce to róznie jest z tą pomoca w ujęciu przestępcy, większość się nie naraża. Miałam taką sytuacje i wszyscy sie dziwili, że się nie bałam zemsty. Ach ….

  • Odpowiedz Literatka kawy.20 lutego 2018 at 15:45

    Ja ujęcia bałabym się jednak dokonać. Ja, taka krucha kobietka, w konfrontacji nawet z kieszonkowcem miałabym zerowe szanse 🙁

    • Odpowiedz zbigniew20 lutego 2018 at 22:53

      LITERATKA KAWY …nie bój sie, bo kiedy odreaguje na twoja szkode , to jest juz napasć, i wtedy mozesz go obezwladnic np. gazem , lub innym odpowiednim do obrony srodkiem np. dostepnej w danej chwili gasnicy proszkowej. .. A najlepiej jak by do tego mojego wywodu ustosunkował sie ADMIN tej dobrej strony.

  • Odpowiedz Monika Kilijańska20 lutego 2018 at 18:13

    Super wpis, bo najgorsza jest znieczulica i ślepota innych na przestępstwa.

  • Odpowiedz Dominik20 lutego 2018 at 18:38

    Hahahaha 😂 Autorze pisząc takie bzdury narażasz swoich czytelników na odpowiedzialność karną!
    Nie baw się w interpretacje prawnicze nie mając prawniczego wykształcenia, bo to co wypisujesz jest co najmniej żenujące 😂

  • Odpowiedz jacek175820 lutego 2018 at 18:52

    “Pracownicy ochrony w ramach wykonywanej pracy nie mogą dokonywać ujęcia obywatelskiego na podstawie art. 243 k.p.k. Natomiast mogą dokonywać ujęcie na podstawie art. 36. ust. 1. pkt 3. ustawy o ochronie osób i mienia” – Nie zgadzam się z takim stwierdzeniem.

    Wydaje mi się, że pracownicy ochrony mogą dokonywać ujęcia obywatelskiego na podstawie art. 243 k.p.k. i dokonywać ujęcie na podstawie art. 36. ust. 1. pkt 3. ustawy o ochronie osób i mienia. Jeżeli każdy może … to i pracownik ochrony. Hipotetycznie oczywiście, można rozpocząć ujęcie na podstawie ustawy o ochronie osób i mienia a zakończyć na podstawie kpk. I to w ramach wykonywanej pracy.

  • Odpowiedz BezpieczeństwoBlog25 sierpnia 2018 at 11:05

    Temat ciekawy ale naprawdę trzeba bardzo uważać. Z jednej strony bardzo dużo mówi się o pomocy poszkodowanym w takich sytuacjach, a z drugiej słyszymy jak osoba zatrzymująca przestępce jest skazywana…

  • Zostaw komentarz